# Gempur Biologi — Nota Ringkas 28 Bab

Ringkasan berdasarkan dua PDF buku teks yang dibekalkan.


## T4-B01 · Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal

Biologi mengkaji hidupan melalui pemerhatian dan bukti yang boleh diuji.


### Bidang biologi
Botani mengkaji tumbuhan, zoologi mengkaji haiwan dan mikrobiologi mengkaji mikroorganisma. Bioteknologi menggunakan organisma atau proses biologi untuk menghasilkan produk.


### Penyiasatan saintifik
Bina hipotesis yang menghubungkan pemboleh ubah dimanipulasikan dengan pemboleh ubah bergerak balas. Kekalkan pemboleh ubah lain, ulang pengukuran dan buat kesimpulan berdasarkan data.


### Kemahiran merekod
Lukisan biologi menggunakan garisan jelas, label lurus dan tajuk. Jadual mempunyai unit; graf meletakkan pemboleh ubah dimanipulasikan pada paksi-x.


### Keselamatan makmal
Pakai perlindungan yang sesuai, patuhi label bahaya dan asingkan sisa mengikut kategori. Laporkan tumpahan atau kecederaan kepada guru; jangan mengendalikan bahan berbahaya sendiri.


**Elakkan kekeliruan:** Hipotesis bukan keputusan; bukti eksperimen menentukan sama ada hipotesis diterima.


**Uji ingatan:** Apakah beza pemboleh ubah dimanipulasikan dan bergerak balas?

Dimanipulasikan ialah faktor yang sengaja diubah; bergerak balas ialah hasil yang diukur.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 1, halaman bercetak 2–19. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B02 · Biologi Sel dan Organisasi Sel

Struktur sel membantu menerangkan fungsi sel dan organisasi hidupan.


### Organel utama
Nukleus menyimpan bahan genetik dan mengawal aktiviti sel. Ribosom mensintesis protein; mitokondrion menjalankan respirasi aerob. Membran plasma mengawal pertukaran bahan.


### Sel tumbuhan dan haiwan
Sel tumbuhan mempunyai dinding sel selulosa dan vakuol besar; sel fotosintetik mempunyai kloroplas. Sel haiwan tidak mempunyai dinding sel atau kloroplas.


### Organisma unisel
Satu sel menjalankan semua proses hidup. Amoeba membentuk pseudopodium untuk bergerak dan menelan makanan; vakuol mengecut menyingkirkan air berlebihan.


### Pengkhususan dan organisasi
Sel khusus mempunyai bentuk yang sesuai dengan tugasnya. Sel sejenis membentuk tisu, beberapa tisu membentuk organ dan organ bekerjasama dalam sistem.


**Elakkan kekeliruan:** Dinding sel memberi sokongan; membran plasma mengawal pergerakan bahan. Kedua-duanya berbeza.


**Uji ingatan:** Mengapa sel otot mempunyai banyak mitokondrion?

Pengecutan otot memerlukan banyak tenaga daripada respirasi aerob.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 2, halaman bercetak 20–43. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B03 · Pergerakan Bahan Merentasi Membran Plasma

Arah pergerakan bahan bergantung pada kecerunan kepekatan, membran dan keperluan tenaga.


### Membran plasma
Dwilapisan fosfolipid dengan protein membentuk membran telap memilih. Molekul kecil tidak berkutub dapat merentas dwilapisan; bahan tertentu memerlukan protein.


### Pengangkutan pasif
Resapan ringkas dan resapan berbantu bergerak menuruni kecerunan kepekatan tanpa tenaga metabolik. Resapan berbantu menggunakan protein liang atau pembawa.


### Osmosis
Air bergerak dari kawasan berkeupayaan air tinggi ke kawasan berkeupayaan air rendah melalui membran telap memilih. Hipotonik menyebabkan air masuk ke dalam sel.


### Pengangkutan aktif
Protein pembawa memindahkan bahan melawan kecerunan kepekatan menggunakan tenaga ATP. Contohnya, pengambilan ion mineral oleh sel rambut akar.


### Kesan larutan
Sel haiwan boleh mengalami hemolisis dalam larutan hipotonik atau krenasi dalam hipertonik. Sel tumbuhan menjadi segah dalam hipotonik dan mengalami plasmolisis dalam hipertonik.


**Elakkan kekeliruan:** Osmosis merujuk pergerakan air; jangan menulis bahawa bahan terlarut bergerak melalui osmosis.


**Uji ingatan:** Mengapa sel tumbuhan tidak mudah pecah apabila air masuk?

Dinding sel menahan pengembangan dan tekanan segah meningkat.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 3, halaman bercetak 44–69. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B04 · Komposisi Kimia dalam Sel

Air dan molekul organik membina sel serta menyokong tindak balas hidup.


### Air
Air bertindak sebagai pelarut dan medium tindak balas. Muatan haba tentu tinggi membantu menstabilkan suhu; kohesi membantu kesinambungan turus air dalam xilem.


### Karbohidrat
Monosakarida seperti glukosa membekalkan tenaga. Kondensasi membentuk molekul lebih besar sambil membebaskan air; hidrolisis memecahkannya menggunakan air.


### Protein dan lipid
Asid amino membentuk polipeptida melalui ikatan peptida. Protein berfungsi sebagai enzim, antibodi dan bahan struktur. Trigliserida terdiri daripada gliserol dan tiga asid lemak.


### Asid nukleik
DNA menyimpan maklumat genetik; RNA terlibat dalam sintesis protein. Nukleotida terdiri daripada gula pentosa, kumpulan fosfat dan bes bernitrogen.


**Elakkan kekeliruan:** Lipid ialah kumpulan sebatian organik; jangan menganggap semua lipid ialah polimer berulang seperti protein.


**Uji ingatan:** Apakah beza kondensasi dan hidrolisis?

Kondensasi menyambung unit dan membebaskan air; hidrolisis memutuskan ikatan dengan menggunakan air.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 4, halaman bercetak 70–83. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B05 · Metabolisme dan Enzim

Enzim mempercepat tindak balas metabolik dengan merendahkan tenaga pengaktifan.


### Metabolisme
Anabolisme membina molekul kompleks daripada molekul ringkas dan memerlukan tenaga. Katabolisme memecahkan molekul kompleks serta membebaskan tenaga.


### Tindakan enzim
Substrat bergabung pada tapak aktif membentuk kompleks enzim-substrat. Produk dibebaskan dan enzim boleh digunakan semula; enzim mempunyai kekhususan.


### Suhu dan pH
Kadar meningkat dengan suhu sehingga optimum. Suhu terlalu tinggi mengubah bentuk tapak aktif melalui penyahaslian. Setiap enzim mempunyai julat pH optimum.


### Kepekatan dan aplikasi
Menambah substrat meningkatkan kadar sehingga semua tapak aktif tepu. Enzim digunakan dalam detergen, pemprosesan makanan dan teknologi enzim terpegun.


**Elakkan kekeliruan:** Suhu rendah biasanya memperlahankan aktiviti enzim, bukan menyahaslikannya.


**Uji ingatan:** Mengapa kadar menjadi malar apabila substrat terus ditambah?

Semua tapak aktif enzim telah digunakan; kepekatan enzim menjadi faktor pengehad.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 5, halaman bercetak 84–97. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B06 · Pembahagian Sel

Mitosis mengekalkan bilangan kromosom; meiosis mengurangkannya untuk pembiakan seks.


### Kitar sel
Interfasa merangkumi pertumbuhan dan replikasi DNA sebelum pembahagian nukleus. Replikasi berlaku sebelum mitosis dan sebelum meiosis I.


### Mitosis
Satu pembahagian menghasilkan dua sel anak dengan bilangan kromosom sama seperti induk. Penting untuk pertumbuhan, pembaikan tisu dan pembiakan aseks.


### Meiosis
Dua pembahagian menghasilkan empat sel haploid. Kromosom homolog berpisah dalam meiosis I; kromatid saudara berpisah dalam meiosis II.


### Variasi dan kesilapan
Pindah silang semasa profasa I serta pengaturan bebas kromosom menghasilkan variasi. Tak disjungsi boleh menyebabkan bilangan kromosom tidak normal.


**Elakkan kekeliruan:** DNA tidak direplikasi sekali lagi antara meiosis I dan meiosis II.


**Uji ingatan:** Mengapa meiosis penting sebelum persenyawaan?

Ia mengurangkan bilangan kromosom kepada separuh supaya bilangan diploid dipulihkan selepas persenyawaan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 6, halaman bercetak 98–111. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B07 · Respirasi Sel

Respirasi sel memindahkan tenaga kimia dalam glukosa kepada ATP.


### ATP dan tenaga
ATP membekalkan tenaga segera untuk proses sel seperti pengangkutan aktif dan pengecutan otot. Respirasi sel berlaku dalam semua sel hidup.


### Respirasi aerob
Glukosa diuraikan lengkap dengan oksigen, menghasilkan karbon dioksida, air dan banyak ATP. Glikolisis bermula dalam sitoplasma; peringkat seterusnya melibatkan mitokondrion.


### Fermentasi yis
Tanpa oksigen yang mencukupi, yis menukar glukosa kepada etanol dan karbon dioksida. Tenaga yang diperoleh lebih sedikit berbanding respirasi aerob.


### Fermentasi otot
Apabila bekalan oksigen tidak memenuhi permintaan, sel otot menghasilkan asid laktik melalui fermentasi. ATP masih terhasil dalam jumlah kecil.


**Elakkan kekeliruan:** Pernafasan mengalihkan udara; respirasi sel ialah tindak balas kimia yang membebaskan tenaga.


**Uji ingatan:** Mengapa fermentasi menghasilkan kurang ATP?

Glukosa tidak diuraikan sepenuhnya; banyak tenaga masih tersimpan dalam produk fermentasi.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 7, halaman bercetak 112–123. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B08 · Sistem Respirasi dalam Manusia dan Haiwan

Permukaan respirasi dan pengudaraan mengekalkan pertukaran gas yang cekap.


### Permukaan pertukaran
Permukaan respirasi yang nipis, lembap dan luas mempercepat resapan. Bekalan atau pergerakan medium mengekalkan kecerunan kepekatan gas.


### Kepelbagaian haiwan
Serangga menggunakan trakea yang membawa udara hampir terus ke sel. Ikan menggunakan insang; amfibia menggunakan kulit lembap dan peparu; manusia menggunakan peparu.


### Tarikan nafas
Diafragma mengecut dan mendatar; sangkar rusuk bergerak ke atas dan ke luar. Isi padu toraks bertambah, tekanan berkurang dan udara masuk.


### Alveolus dan pengangkutan
Oksigen meresap ke kapilari dan bergabung dengan hemoglobin. Karbon dioksida bergerak dari darah ke alveolus untuk dihembus keluar.


**Elakkan kekeliruan:** Peparu tidak mengecut seperti otot; perubahan isi padu toraks menggerakkan udara.


**Uji ingatan:** Mengapa alveolus mempunyai jaringan kapilari yang banyak?

Aliran darah membawa oksigen pergi dan membekalkan karbon dioksida, mengekalkan kecerunan resapan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 8, halaman bercetak 126–141. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B09 · Nutrisi dan Sistem Pencernaan Manusia

Pencernaan, penyerapan dan asimilasi ialah tiga proses yang berbeza.


### Pencernaan fizikal dan kimia
Pengunyahan memecahkan makanan kepada bahagian kecil. Enzim menghidrolisis molekul besar kepada molekul kecil yang boleh diserap.


### Tapak dan bahan
Amilase memulakan pencernaan kanji; protease memecahkan protein. Hempedu mengemulsikan lipid dan membantu meneutralkan kimus; lipase mencerna lipid.


### Penyerapan di ileum
Vilus dan mikrovilus menambah luas permukaan. Glukosa dan asid amino memasuki kapilari darah; produk pencernaan lipid memasuki lakteal selepas diproses dalam sel epitelium.


### Asimilasi dan penyahtinjaan
Sel menggunakan nutrien untuk tenaga, pertumbuhan atau simpanan. Usus besar menyerap air; bahan tidak tercerna dikeluarkan sebagai tinja.


### Gizi seimbang
Keperluan tenaga bergantung pada umur, aktiviti dan keadaan individu. Serat membantu pergerakan bahan dalam usus; air, vitamin dan mineral diperlukan dalam jumlah sesuai.


**Elakkan kekeliruan:** Hempedu bukan enzim. Pengemulsian memecahkan titisan lemak, bukan ikatan kimia trigliserida.


**Uji ingatan:** Apakah perbezaan penyerapan dengan asimilasi?

Penyerapan memasukkan nutrien ke darah atau limfa; asimilasi menggunakan nutrien dalam sel.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 9, halaman bercetak 142–165. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B10 · Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Darah dan limfa mengangkut bahan serta mengekalkan persekitaran sel.


### Peredaran ganda dua
Darah melalui jantung dua kali bagi satu peredaran lengkap: litar pulmonari ke peparu dan litar sistemik ke seluruh badan.


### Jantung dan salur darah
Arteri membawa darah keluar dari jantung; vena membawa darah ke jantung. Kapilari berdinding nipis untuk pertukaran bahan. Injap menghalang aliran balik.


### Komponen darah
Eritrosit mengangkut oksigen, leukosit menyokong pertahanan dan platlet membantu pembekuan. Plasma mengangkut nutrien, hormon dan bahan kumuh.


### Pembekuan dan limfa
Fibrin membentuk jaringan yang memerangkap sel darah pada luka. Sistem limfa mengembalikan cecair tisu ke darah dan mengangkut lipid terserap.


### Kumpulan darah
Keserasian pemindahan darah bergantung pada antigen dan antibodi. Aras asas ABO tidak menggantikan ujian padanan silang serta faktor Rhesus.


**Elakkan kekeliruan:** Arteri pulmonari membawa darah terdeoksigen; nama arteri ditentukan arah aliran, bukan kandungan oksigen.


**Uji ingatan:** Mengapa dinding ventrikel kiri lebih tebal?

Ia menghasilkan tekanan lebih tinggi untuk mengepam darah ke seluruh badan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 10, halaman bercetak 166–197. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B11 · Keimunan Manusia

Pertahanan tidak spesifik bertindak umum; keimunan spesifik mengenali antigen tertentu.


### Barisan pertahanan pertama
Kulit, mukus dan rembesan menghalang kemasukan patogen. Mekanisme ini tidak memerlukan pengecaman antigen tertentu.


### Pertahanan dalaman
Fagositosis memerangkap dan mencerna patogen. Keradangan membantu membawa sel pertahanan dan bahan berkaitan ke kawasan jangkitan.


### Antibodi dan memori
Limfosit tertentu menghasilkan antibodi yang khusus terhadap antigen. Sel memori membolehkan gerak balas sekunder lebih cepat dan kuat.


### Aktif dan pasif
Keimunan aktif melibatkan badan menghasilkan antibodi sendiri, termasuk selepas vaksinasi. Keimunan pasif menerima antibodi siap dan biasanya bertahan lebih singkat.


**Elakkan kekeliruan:** Antibiotik bertindak terhadap bakteria tertentu; antibodi ialah protein pertahanan yang dihasilkan badan.


**Uji ingatan:** Mengapa suntikan penggalak boleh meningkatkan perlindungan?

Pendedahan semula merangsang sel memori dan menghasilkan gerak balas antibodi yang lebih berkesan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 11, halaman bercetak 198–213. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B12 · Koordinasi dan Gerak Balas dalam Manusia

Sistem saraf dan endokrin menyelaras gerak balas melalui isyarat yang berbeza.


### Laluan koordinasi
Reseptor mengesan rangsangan, pusat koordinasi memproses maklumat dan efektor menghasilkan gerak balas. Efektor boleh berupa otot atau kelenjar.


### Neuron dan sinaps
Impuls bergerak sepanjang neuron. Neurotransmiter dibebaskan pada sinaps lalu merangsang membran neuron atau efektor seterusnya.


### Tindakan refleks
Arka refleks menghasilkan gerak balas cepat dan automatik. Neuron deria membawa impuls ke sistem saraf pusat; neuron motor membawanya ke efektor.


### Hormon
Kelenjar endokrin merembes hormon ke dalam darah. Hanya sel sasaran dengan reseptor yang sesuai bertindak balas; kesan biasanya lebih lambat dan berpanjangan berbanding isyarat saraf.


**Elakkan kekeliruan:** Saraf dan hormon bukan dua nama untuk proses sama; medium penghantaran dan tempoh tindakan berbeza.


**Uji ingatan:** Mengapa refleks penarikan tangan berguna?

Gerak balas cepat membantu mengurangkan kerosakan sebelum keputusan sedar dibuat.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 12, halaman bercetak 214–243. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B13 · Homeostasis dan Sistem Urinari Manusia

Homeostasis mengekalkan keadaan dalaman dalam julat sesuai melalui maklum balas negatif.


### Maklum balas negatif
Perubahan dikesan, pusat koordinasi mengaktifkan efektor dan gerak balas mengurangkan perubahan asal. Suhu, glukosa dan kandungan air dikawal.


### Glukosa dan suhu
Insulin membantu menurunkan glukosa darah; glukagon menaikkannya. Peluh dan pemvasodilatan meningkatkan kehilangan haba apabila badan terlalu panas.


### Pembentukan air kencing
Ultraturasan berlaku di glomerulus. Penyerapan semula mengambil kembali bahan berguna, manakala rembesan menambah bahan tertentu ke tubul nefron.


### ADH dan air
Kekurangan air merangsang pelepasan ADH. Ketelapan duktus pengumpul terhadap air meningkat, lebih air diserap semula dan air kencing menjadi lebih pekat.


**Elakkan kekeliruan:** Homeostasis mengekalkan julat dinamik, bukan nilai yang langsung tidak berubah.


**Uji ingatan:** Apakah kesan kurang ADH terhadap air kencing?

Kurang air diserap semula; air kencing lebih banyak dan lebih cair.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 13, halaman bercetak 244–263. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B14 · Sokongan dan Pergerakan dalam Manusia dan Haiwan

Rangka memberi sokongan; otot menarik tulang melalui sendi untuk menghasilkan pergerakan.


### Jenis rangka
Rangka hidrostatik menggunakan bendalir bertekanan, rangka luar menyokong dari luar dan rangka dalam menyokong dari dalam badan.


### Tulang dan sendi
Rangka paksi dan apendaj menyokong serta melindungi organ. Sendi sinovial membolehkan pergerakan; rawan dan bendalir sinovial mengurangkan geseran.


### Tendon dan ligamen
Tendon menyambungkan otot kepada tulang. Ligamen menyambungkan tulang kepada tulang dan membantu menstabilkan sendi.


### Otot antagonis
Otot hanya menarik apabila mengecut. Pasangan antagonis bekerja secara bertentangan; biseps mengecut untuk membengkokkan lengan manakala triseps mengendur.


**Elakkan kekeliruan:** Ligamen dan tendon bukan sinonim. Tentukan struktur yang disambungkan sebelum menjawab.


**Uji ingatan:** Apakah berlaku ketika lengan diluruskan?

Triseps mengecut dan biseps mengendur; tulang lengan bawah bergerak pada sendi siku.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 14, halaman bercetak 264–283. PDF dibekalkan pemilik.


## T4-B15 · Pembiakan Seks, Perkembangan dan Pertumbuhan dalam Manusia dan Haiwan

Gamet haploid bergabung membentuk zigot, kemudian mitosis membolehkan perkembangan dan pertumbuhan.


### Gametogenesis
Spermatogenesis menghasilkan sperma dalam testis; oogenesis menghasilkan oosit dalam ovari. Meiosis mengurangkan bilangan kromosom.


### Kitar haid
FSH merangsang perkembangan folikel, estrogen membantu penebalan endometrium dan lonjakan LH mencetus ovulasi. Progesteron membantu mengekalkan endometrium.


### Persenyawaan dan perkembangan
Persenyawaan lazimnya berlaku dalam tiub Falopio. Zigot membahagi menjadi embrio; implantasi berlaku pada endometrium uterus.


### Plasenta dan kembar
Plasenta membolehkan pertukaran bahan antara ibu dan fetus tanpa percampuran darah secara langsung. Kembar seiras berasal daripada satu zigot; kembar tak seiras daripada dua zigot.


### Pertumbuhan
Pertumbuhan melibatkan pertambahan saiz, bilangan sel dan pembezaan. Lengkung pertumbuhan manusia mempunyai kadar berbeza mengikut peringkat umur.


**Elakkan kekeliruan:** Ovulasi, persenyawaan dan implantasi berlaku pada tempat serta masa yang berbeza.


**Uji ingatan:** Mengapa darah ibu dan fetus tidak bercampur secara langsung?

Bahan merentas penghalang plasenta antara dua sistem peredaran yang berasingan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 4, KSSM, Bab 15, halaman bercetak 284–310. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B01 · Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Tisu meristem menghasilkan sel baharu; pemanjangan dan pembezaan membentuk tisu khusus.


### Organisasi tisu
Tisu epidermis melindungi, tisu asas menjalankan fungsi seperti fotosintesis atau simpanan, dan tisu vaskular mengangkut bahan.


### Meristem apeks
Terletak pada hujung pucuk dan akar. Pembahagian sel, pemanjangan dan pembezaan menghasilkan pertumbuhan primer yang menambah panjang.


### Pertumbuhan sekunder
Kambium vaskular menghasilkan xilem sekunder ke dalam dan floem sekunder ke luar. Kambium gabus menghasilkan lapisan perlindungan pada tumbuhan berkayu.


### Lengkung pertumbuhan
Jisim kering mencerminkan pertambahan bahan organik dengan lebih baik daripada jisim segar yang dipengaruhi air. Lengkung sigmoid menunjukkan perubahan kadar pertumbuhan.


**Elakkan kekeliruan:** Pertumbuhan primer menambah panjang; pertumbuhan sekunder menambah lilitan.


**Uji ingatan:** Mengapa jisim segar kurang sesuai untuk mengukur pertumbuhan sebenar?

Perubahan kandungan air boleh mengubah jisim tanpa pertambahan bahan organik.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 1, halaman bercetak 2–25. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B02 · Struktur dan Fungsi Daun

Daun menyeimbangkan pengambilan karbon dioksida, penghasilan makanan dan kehilangan air.


### Struktur daun
Lamina lebar menambah luas penerimaan cahaya. Mesofil palisad kaya kloroplas; ruang udara mesofil berspan memudahkan pertukaran gas.


### Stoma dan transpirasi
Sel pengawal mengawal bukaan stoma. Transpirasi ialah kehilangan wap air; kadar dipengaruhi suhu, kelembapan, pergerakan udara dan keamatan cahaya.


### Fotosintesis
Tindak balas bersandarkan cahaya menghasilkan ATP, NADPH dan oksigen. Tindak balas tidak bersandarkan cahaya menggunakan ATP dan NADPH untuk penetapan karbon dioksida.


### Faktor pengehad
Cahaya, karbon dioksida dan suhu boleh mengehadkan kadar fotosintesis. Pada titik pampasan, kadar fotosintesis sama dengan kadar respirasi; pertukaran gas bersih sifar.


**Elakkan kekeliruan:** Tumbuhan tetap berespirasi pada waktu siang. Titik pampasan tidak bermaksud kedua-dua proses berhenti.


**Uji ingatan:** Apakah gas yang dibebaskan daripada fotolisis air?

Oksigen; elektron dan ion hidrogen turut dihasilkan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 2, halaman bercetak 26–57. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B03 · Nutrisi dalam Tumbuhan

Tumbuhan memerlukan air dan mineral selain karbon dioksida untuk tumbuh dengan baik.


### Makronutrien dan mikronutrien
Makronutrien diperlukan dalam jumlah lebih besar; mikronutrien dalam jumlah kecil. Kedua-dua kumpulan penting, bukannya satu kumpulan lebih diperlukan secara mutlak.


### Fungsi mineral
Nitrogen menyokong pembentukan protein dan asid nukleik; magnesium ialah komponen klorofil. Kekurangan mineral menimbulkan gejala yang bergantung pada unsur dan mobilitinya.


### Akar menyerap bahan
Rambut akar menambah luas permukaan. Air masuk secara osmosis; ion mineral boleh diambil melalui pengangkutan aktif menggunakan tenaga.


### Nutrisi khas
Tumbuhan parasit memperoleh bahan daripada perumah; tumbuhan karnivor memperoleh mineral daripada mangsa. Tumbuhan karnivor masih menjalankan fotosintesis.


**Elakkan kekeliruan:** Tumbuhan karnivor tidak bergantung pada serangga sebagai satu-satunya sumber makanan organik.


**Uji ingatan:** Mengapa kekurangan magnesium boleh menyebabkan daun kekuningan?

Magnesium diperlukan untuk membina klorofil; kandungan pigmen hijau berkurang.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 3, halaman bercetak 58–73. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B04 · Pengangkutan dalam Tumbuhan

Xilem mengangkut air dan mineral; floem mengagihkan hasil fotosintesis antara sumber dan sink.


### Xilem
Salur xilem matang membentuk laluan berongga dan berdinding berlignin. Ia mengangkut air serta ion mineral, di samping memberi sokongan.


### Tarikan transpirasi
Penyejatan air pada daun menghasilkan tarikan. Kohesi antara molekul air mengekalkan turus air; lekatan pada dinding membantu menyokong pergerakan.


### Translokasi floem
Sukrosa dipindahkan daripada sumber seperti daun matang ke sink seperti akar atau buah. Arah pengangkutan bergantung pada kedudukan sumber dan sink.


### Fitoremediasi
Tumbuhan digunakan untuk menyerap, menstabilkan atau membantu menyingkir bahan pencemar. Pemilihan tumbuhan bergantung pada pencemar dan keadaan habitat.


**Elakkan kekeliruan:** Floem tidak semestinya mengangkut ke bawah sahaja; tentukan sumber dan sink.


**Uji ingatan:** Mengapa gelang kulit yang dibuang boleh menyebabkan bengkak di atas gelang?

Floem terputus dan hasil fotosintesis terkumpul di bahagian atas gelang.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 4, halaman bercetak 74–95. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B05 · Gerak Balas dalam Tumbuhan

Tropisme bergantung pada arah rangsangan; gerak balas nastik tidak bergantung pada arahnya.


### Tropisme
Fototropisme melibatkan cahaya dan geotropisme melibatkan graviti. Pertumbuhan ke arah rangsangan ialah positif, menjauhinya ialah negatif.


### Auksin pada pucuk
Cahaya sehala menyebabkan lebih auksin berkumpul pada bahagian teduh. Pemanjangan sel lebih cepat di situ menyebabkan pucuk membengkok ke arah cahaya.


### Tindak balas akar
Akar lebih sensitif terhadap auksin. Kepekatan yang merangsang pucuk boleh menghalang pemanjangan akar; taburan tidak sekata membantu menghasilkan geotropisme.


### Fitohormon lain
Giberelin membantu percambahan dan pemanjangan, sitokinin merangsang pembahagian sel, etilena mempercepat pemasakan buah dan asid absisik terlibat dalam dormansi serta penutupan stoma.


**Elakkan kekeliruan:** Kesan auksin bergantung pada jenis organ dan kepekatannya.


**Uji ingatan:** Mengapa pucuk membengkok ke arah cahaya?

Sel pada bahagian teduh memanjang lebih cepat daripada sel pada bahagian bercahaya.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 5, halaman bercetak 96–111. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B06 · Pembiakan Seks dalam Tumbuhan Berbunga

Tumbuhan berbunga menjalankan persenyawaan ganda dua yang membentuk embrio dan tisu simpanan.


### Pembentukan gamet
Anter menghasilkan debunga; ovul mengandungi pundi embrio. Meiosis dan mitosis terlibat dalam pembentukan struktur pembiakan ini.


### Pendebungaan
Debunga dipindahkan dari anter ke stigma. Selepas bercambah, tiub debunga tumbuh melalui stil menuju ovul dan membawa dua gamet jantan.


### Persenyawaan ganda dua
Satu gamet jantan bersatu dengan ovum membentuk zigot diploid. Satu lagi bersatu dengan dua nukleus kutub membentuk nukleus endosperma triploid.


### Biji benih dan buah
Zigot berkembang menjadi embrio; ovul menjadi biji benih dan ovari menjadi buah. Testa melindungi embrio, manakala simpanan makanan menyokong percambahan.


**Elakkan kekeliruan:** Debunga bukan ovum. Bezakan pendebungaan daripada percantuman nukleus semasa persenyawaan.


**Uji ingatan:** Mengapa endosperma lazimnya triploid?

Satu nukleus gamet jantan haploid bergabung dengan dua nukleus kutub haploid.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 6, halaman bercetak 112–131. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B07 · Penyesuaian Tumbuhan pada Habitat

Ciri tumbuhan membantu mengekalkan imbangan air dan pertukaran gas dalam habitatnya.


### Mesofit
Hidup dalam habitat dengan bekalan air sederhana. Struktur daun dan akar sesuai untuk keadaan yang tidak terlalu kering atau berair.


### Xerofit
Habitat kering memihak kepada kutikel tebal, luas daun kecil atau daun berduri dan stoma terbenam. Sesetengah tumbuhan menyimpan air dalam tisu sukulen.


### Hidrofit
Tumbuhan akuatik boleh mempunyai aerenkima untuk pengudaraan dan apungan. Daun terapung lazimnya mempunyai stoma pada permukaan atas.


### Halofit
Hidup dalam habitat masin. Penyesuaian boleh melibatkan penyingkiran garam, kawalan pengambilan garam serta akar pernafasan dalam tanah kurang oksigen.


**Elakkan kekeliruan:** Jangan menganggap semua tumbuhan akuatik mempunyai ciri sama; daun tenggelam dan terapung berbeza.


**Uji ingatan:** Mengapa stoma daun terapung terdapat pada permukaan atas?

Permukaan atas terdedah kepada udara dan membolehkan pertukaran gas.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 7, halaman bercetak 132–140. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B08 · Biodiversiti

Pengelasan membantu mengenali hubungan organisma dan menghargai kepelbagaian hidupan.


### Hierarki taksonomi
Urutan daripada luas kepada khusus ialah domain, alam, filum, kelas, order, famili, genus dan spesies. Lebih banyak takson dikongsi, lebih rapat hubungannya.


### Penamaan binomial
Nama saintifik terdiri daripada genus dan epitet spesies. Genus bermula huruf besar; epitet spesies huruf kecil; kedua-duanya dicondongkan atau digaris berasingan apabila ditulis tangan.


### Biodiversiti
Kepelbagaian merangkumi genetik, spesies dan ekosistem. Nilainya termasuk kestabilan ekosistem, sumber makanan, ubat dan bahan mentah.


### Mikroorganisma dan virus
Bakteria ialah prokariot; kulat dan protozoa ialah eukariot. Virus bersifat asel dan memerlukan sel perumah untuk membiak. Tidak semua mikroorganisma menyebabkan penyakit.


**Elakkan kekeliruan:** Nama genus sahaja belum menjadi nama spesies lengkap; contohnya Homo sapiens memerlukan kedua-dua perkataan.


**Uji ingatan:** Mengapa virus memerlukan sel perumah?

Virus tidak mempunyai sistem sel lengkap untuk membiak sendiri dan menggunakan jentera sel perumah.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 8, halaman bercetak 142–167. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B09 · Ekosistem

Tenaga mengalir melalui aras trof manakala bahan dikitar semula dalam ekosistem.


### Organisasi ekologi
Populasi terdiri daripada organisma spesies sama di kawasan tertentu. Komuniti merangkumi pelbagai populasi; ekosistem melibatkan komuniti serta faktor abiosis.


### Hubungan antara organisma
Persaingan, pemangsaan, mutualisme, komensalisme dan parasitisme mempengaruhi saiz populasi. Faktor seperti suhu, air dan cahaya turut mengehadkan taburan.


### Tenaga dan bahan
Pengeluar menukarkan tenaga cahaya kepada tenaga kimia. Tenaga berkurang antara aras trof melalui respirasi, haba dan bahan yang tidak dimakan atau diasimilasi.


### Persampelan populasi
Kuadrat digunakan bagi organisma tidak bergerak atau bergerak perlahan; tangkap-tanda-lepas-tangkap semula digunakan bagi haiwan bergerak dengan andaian tertentu.


### Pengkolonian dan sesaran
Spesies perintis mengubah habitat lalu membolehkan spesies lain hidup. Komposisi komuniti berubah mengikut masa dan gangguan.


**Elakkan kekeliruan:** Anak panah rantai makanan menunjukkan arah pemindahan tenaga dari makanan kepada pemakannya.


**Uji ingatan:** Mengapa tenaga tidak dikitar semula seperti karbon?

Sebahagian tenaga tersebar sebagai haba; input tenaga baharu diperlukan secara berterusan.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 9, halaman bercetak 168–199. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B10 · Kelestarian Alam Sekitar

Kelestarian memerlukan penggunaan sumber yang menjaga fungsi ekosistem untuk masa hadapan.


### Ancaman alam sekitar
Penebangan hutan, pencemaran dan eksploitasi berlebihan mengurangkan habitat serta biodiversiti. Gas rumah hijau tambahan menyumbang kepada pemanasan global.


### Eutrofikasi
Nutrien berlebihan merangsang pertumbuhan alga. Selepas organisma mati, penguraian menggunakan oksigen terlarut dan boleh menyebabkan hidupan akuatik mati.


### Tiga pendekatan
Pemeliharaan melindungi keadaan asal; pemuliharaan mengurus sumber secara lestari; pemulihan membaiki ekosistem yang rosak.


### Tindakan dan teknologi hijau
Kurangkan penggunaan, guna semula dan kitar semula bahan. Kecekapan tenaga, tenaga boleh baharu dan rawatan sisa membantu mengurangkan kesan aktiviti manusia.


**Elakkan kekeliruan:** Kesan rumah hijau dan penipisan ozon ialah masalah berbeza; mekanisme dan gas terlibat tidak sama.


**Uji ingatan:** Mengapa ikan boleh mati selepas ledakan alga?

Penguraian bahan organik meningkatkan penggunaan oksigen dan menurunkan oksigen terlarut.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 10, halaman bercetak 200–226. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B11 · Pewarisan

Alel diwarisi melalui gamet; persenyawaan menggabungkan semula pasangan alel.


### Istilah asas
Gen ialah unit maklumat pewarisan; alel ialah bentuk alternatif gen. Genotip ialah gabungan alel dan fenotip ialah ciri yang dapat diperhatikan.


### Monohibrid
Bagi kedominanan lengkap, Aa × Aa menghasilkan nisbah genotip 1 AA : 2 Aa : 1 aa dan nisbah fenotip 3 dominan : 1 resesif.


### Dihibrid
Nisbah 9 : 3 : 3 : 1 bagi AaBb × AaBb memerlukan pengaturan bebas dan kedominanan lengkap. Ia tidak boleh digunakan bagi semua persilangan tanpa menyemak andaian.


### Pewarisan manusia
ABO melibatkan alel berbilang dan kodominan; alel A dan B kedua-duanya dapat diekspresikan. Gen terpaut seks seperti hemofilia mempunyai pola yang dipengaruhi kromosom seks.


**Elakkan kekeliruan:** Dominan tidak bermaksud lebih biasa atau lebih baik. Nisbah ialah kebarangkalian, bukan bilangan anak yang wajib berlaku.


**Uji ingatan:** Berapakah kebarangkalian aa daripada Aa × Aa?

Satu perempat atau 25%, bagi setiap persenyawaan secara bebas.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 11, halaman bercetak 228–253. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B12 · Variasi

Variasi berpunca daripada faktor genetik, persekitaran atau kedua-duanya.


### Variasi selanjar
Ciri mempunyai julat berterusan seperti ketinggian. Biasanya dipengaruhi banyak gen dan persekitaran; data boleh membentuk taburan berterusan.


### Variasi tak selanjar
Ciri membentuk kategori jelas, seperti kumpulan darah ABO. Biasanya mempunyai kawalan genetik yang lebih jelas dan tiada nilai perantaraan antara kategori.


### Sumber variasi genetik
Pindah silang, pengaturan bebas dan persenyawaan rawak menghasilkan kombinasi alel baharu. Mutasi boleh menghasilkan alel baharu.


### Mutasi
Mutasi gen melibatkan perubahan jujukan DNA; mutasi kromosom melibatkan struktur atau bilangannya. Kesan boleh memudaratkan, neutral atau bermanfaat mengikut keadaan.


**Elakkan kekeliruan:** Perubahan ciri akibat persekitaran tidak semestinya diwariskan; lokasi dan jenis perubahan perlu dikenal pasti.


**Uji ingatan:** Apakah beza mutasi dengan penggabungan semula gen?

Mutasi mengubah bahan genetik; penggabungan semula menyusun semula kombinasi alel yang tersedia.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 12, halaman bercetak 254–277. PDF dibekalkan pemilik.


## T5-B13 · Teknologi Genetik

Teknologi genetik menggunakan maklumat DNA untuk menghasilkan aplikasi berguna dengan penilaian kesan.


### Kejuruteraan genetik
Gen yang dikehendaki dikenal pasti, dipotong dan dimasukkan ke dalam vektor seperti plasmid. DNA rekombinan dibawa ke sel perumah untuk diekspresikan.


### Insulin rekombinan
Gen insulin manusia boleh dimasukkan ke dalam mikroorganisma yang sesuai. Organisma menghasilkan protein yang kemudiannya diproses dan ditulenkan.


### Bioteknologi
Aplikasi merangkumi pertanian, perubatan, pemprosesan makanan dan pemulihan alam sekitar. Profil DNA membandingkan kawasan DNA yang berbeza antara individu.


### Penilaian aplikasi
Nilai manfaat, keselamatan, kesan terhadap biodiversiti dan isu etika. Hujah yang baik mengaitkan aplikasi tertentu dengan bukti, bukannya menganggap semua teknologi serupa.


**Elakkan kekeliruan:** Organisma terubah suai genetik, pengklonan dan profil DNA ialah teknik atau hasil yang berbeza.


**Uji ingatan:** Apakah fungsi plasmid dalam penghasilan DNA rekombinan?

Plasmid bertindak sebagai vektor yang membawa gen sasaran ke sel perumah.


Sumber: Buku Teks Biologi Tingkatan 5, KSSM, Bab 13, halaman bercetak 278–292. PDF dibekalkan pemilik.